ЕҢБЕКПЕН ЖЕТКЕН БИЛІКТІҢ БИІГІ

Халқының қамын ойлаушылар тарихымызда аз емес-ті. Солардың ішінде биліктің тізгініне өз еңбегімен жете білгені де бар. Қуғын-сүргінге ұшырап, нақақтан нақақ айып арқалап кете барған Мұхамеджан Тынышбайұлының өміріне назар салып қарасақ қазіргі жас пен билік басына тағайындалмақшыларға үлгі болары сөзсіз, деп хабарлайды City04.kz тілшісі.

Мұхамеджан Тынышбайұлы 1879 жылы бұрынғы Жетісу облысының Лепсі уезіне қарасты Мақаншы-Садыр болысындағы Жыланды тауының етегінде туған.

1890 жылы Верный қаласындағы ерлер гимназиясына түсіп, оны алтын медальмен бітірген тарихшы ғалым, Санкт-Петербургтегі I Александр атындағы Жол қатынасының инженерлерін даярлайтын институтқа түскен қазақтың тұңғыш теміржол инженері, Қоқан автономиясының басшысы, Алаш Орда үкіметінің мүшесі, II-ші Мемлекеттік Думаға Жетісу облысынан сайланған Қоғам қайраткері.

1905 жылы осы қаладағы Автономияшылар Одағының I-ші Құрылтайына қатысып, «Қазақтар Һәм азаттық қозғалысы» деген тақырыпта баяндама жасаған.

1905–1907 жылдардағы Патша үкіметі Бірінші орыс революциясын (төңкерісін) басып- жаншып, өзіне ұнамаған I Мемлекеттік думаны таратты да, II Думаға сайлау жүргізуді тағайындауда жаңа сайлау заңы депуттардың көпшілігінің помещиктер мен капиталистерден болуын қамтамасыз етуді көздеді. Сайлаушылардың жартысынан астамы дауыс беру құқығынан айырылды. 1907 жылы 3 маусымда үкімет II Думаны да таратып жіберді, социал-демократтардан сайланған депутаттар қамауға алынып, Сібірге айдалды. Мұндай озбырлық еңбекшілер қалың бұқарасының зығырданын қайнатты . Тегеуріні жойқын соқыр саясаттан бой тасалап қалған Мұхамеджан Тынышбайұлы мамандығы бойынша Орта Азия теміржол құрылысында өзінің еңбек жолын бастайды. Ол теміржол құрылысына айрықша өкілетті нұсқаушы-инженер болып тағайындалып, Əмудария өзені арқылы өтетін көпірді салуға қатысады. 1911 жылы Урсатьевск-Əндіжан теміржол құрылысының бастығы əрі бас инженері ретінде қызмет атқарады.

Ол 1914 жылы Түркістан Əулие-Ата теміржол құрылысына бас инженер болып ауысады. Түркістан өлкесінде отарба жолының салынуымен ұлттық жұмысшы мамандарының өсуіне мүмкіндік туған еді. Бұл салада мұсылманнан шыққан тұңғыш теміржолшы Тынышбайұлының сіңірген еңбегі, қосқан үлесі орасан зор. Ол қазақ пен қырғыз шаруаларына, өзбек, түрікмен, тəжік диқандарын бұрын-соңды жат болып көрінетін тың жұмысқа тартып, ұйымдастырушылық қабілетінің нəтижесінде теміржол құрылысының қыр-сырын игерген, сан түрлі маман иелерін баулып, тəрбиелеп шығарады. Олар үшін киім-кешек, тамақ жағынан жəрдемдесіп, дүкен, наубайхана, асхана, үй-жай салынып, əлеуметтік тұрмысына көп көмек берді. Тілегі бір қандас ағайындарының арасында «Қазақ инженері» атанған ол қашанда ел-жұрты үшін қолынан келген жақсылығын аямайтын.

Мұхамеджан Тынышбайұлы 1916 жылғы 25 маусым Жарлығына қарсы шыққан халық көтерілісінің салдарын күні бұрын болжап, көтерілісшілерді сабырлылыққа шақырды. Патша үкіметінің жергілікті билік орындарының көтеріліске шыққан қазақтар мен қырғыздарды жазалауда жасаған озбырлығын əшкерелеуде белсенділік танытты. Ресейдің қоғамдық-саяси, əлеуметтік құрылысына түбегейлі өзгерістер жасаған төңкерістер толқынынан империяның отар-шет аймақтары да тысқары қалмады. Төңкеріс уағында өлкенің жағдайын жетік білетін, жұрт алдында беделі зор, білімді Тынышбайұлы Жетісу облыстық Уақытша үкіметі комиссарының орынбасары болып тағайындалды. Мұнда істеген қысқа мерзімде ол 1916 жылғы жəне одан кейінгі дүрбелеңдер əсерінен зардап шеккен ел шаруашылығы мен халық ынтымағын қалпына келтіруге аянбай күш-жігер жұмсады. Алаш қозғалысына белсене араласты.

Оған қоса азамат соғысы жылдары ол халықты еріксіз лаңға ұшыратудан жəне Алаш сарбаздарын бос қантөгістен аман сақтау жолында көп еңбек етті. Осы бағытта кейін Кеңес үкіметімен келіссөз де жүргізеді. Жетісу аймағындағы қазақтарды ашаршылықтан, əр түрлі апаттардан құтқару үшін көмек те ұйымдастырады.

1918 жылдары Алашорда үкіметінің басшыларымен бірге сол кезде бірінен соң бірі құрылып жатқан көптеген əр түрлі үкіметтермен (Уақытша Сібір үкіметі, Уфа директориясы, Колчак үкіметтері сияқты) келіссөздер жүргізіп, хат-хабар жазысады.

Сондағы бар мақсаты Алашорда, қазақ елдігінің тағдыр-талайы еді.

Кеңес кезеңінде əр түрлі деңгейдегі шаруашылық қызметтерде болады. 1925–1926 жылдары жаңа астана — Қызылорда қаласын көріктендіру жүйесінің бас инженері болып тұрғанда қаланы сумен қамтамасыз ету жолын жəне көптеген жаңа объектілер салу туралы ұсыныстар жасайды.

Ол əр түрлі қызмет атқарды. Еткен еңбегінің екі басты бағытына баса көңіл аударуымыз қажет: біріншісі, қазақ халқының шынайы тарихына қосқан сүбелі үлесі; екіншісі, Түрксіб құрылысына сіңірген еңбегі.

Осы жігерлі еңбектеріне қарамастан сталиндік жеке билеп-төстеу саясатының құрбаны болған есіл азамат екі рет: əуелі 1932 жылы Воронежге айдалып, кейін 1937 жылы қайта тұтқындалып, қазаға ұшырады.

Ақнұр ҚУАНЫШ

Мұхамеджан Тынышбайұлы қуғын-сүргін билік халық
Если вы заметили ошибку, выделите необходимый текст и нажмите Ctrl+Enter, чтобы сообщить об этом редакции
Я рекомендую
Пока никто не рекомендует

Комментарии

Комментарии предназначены для общения, обсуждения и выяснения интересующих вопросов

Общество
Новым направлением «Жастар - ел тірегі» дополнили госпрограмму «Еңбек», передает Сity04.kz со ссылкой inform.kz.  «В соответствии с поручениями Первого Президента страны - Елбасы, данными на XVIII съезде партии «Нур Отан», внесены изменения и дополнения в госпрограмму развития продуктивной занятости и массового предпринимательства на 2017-2021 годы «Еңбек». В целях трудоустройства, повышения качества обучения и развития предпринимательства малообеспеченных...
Криминал
Сегодня 18 июня примерно в 09:20 часов утра на магазин по продаже сотовых телефонов расположенный на пересечении улиц Шернияза и Уалиханова было совершено разбойное нападение, передает Сity04.kz со ссылкой пресс-службу Департамента полиции Актюбинской области. Двое неизвестных лиц, один в медицинской маске с ножом, второй с пистолетом ворвавшись в магазин угрожая сотрудникам магазина предметом похожим на пистолет и ножом, похитили сотовые телефоны. На мест...
Общество
В отдельных случаях, и школам, и родителям в воспитании детей нужна помощь, которая, к сожалению, либо приходит поздно, либо не приходит вообще. Случаи детских суицидов в Казахстане не уменьшаются. Поднимая этот вопрос, общественники Алматы выступили с предложением создать отдельный орган, который бы занимался не только образовательной, но и воспитательной частью, передает Сity04.kz со ссылкой Zakon.kz. Большую часть времени дети проводят в школах, но в их...
Общество
17 июня 2019 года по инициативе спасателей на базе отряда специалистами Областного центра переливания крови была проведена акция «Стань донором - спаси жизнь» по сдаче крови, передает Сity04.kz. Любой человек хоть раз в жизни слышал выражение «срочно нужна кровь».Такое случается, когда кто-то попадает в беду и ему срочно требуется переливание крови. Спасателям ГУ «Оперативно-спасательный отряд ДЧС Актюбинской области КЧС МВД РК» практически каждый день при...
Общество
Больше всего грантов по-прежнему достается техническим специальностям. Более 53 тыс. грантов для получения высшего образования в бакалавриате выделено в 2019 году. Об этом на пресс-конференции в правительстве сообщил министр образования и науки РК Асхат Аймагамбетов, передает Сity04.kz со ссылкой Zakon.kz. - В этом году выделяется 53 785 грантов для бакалавриата. Для магистратуры, как и в прошлом году, остается количество более 13 тыс. грантов. 2 312 грант...
Спорт
Алматинский "Кайрат", костанайский "Тобол", "Ордабасы" из Шымкента и столичная "Астана" стартуют в еврокубках. В штаб-квартире УЕФА в швейцарском Ньоне состоится жеребьевка нового сезона главных европейских клубных турниров- Лиги Европы и Лиги чемпионов. Своих соперников узнают все 4 участника этих турниров из Казахстана, передает Сity04.kz со ссылкой Zakon.kz. В Лиге Европы стартуют три казахстанских клуба - алматинский "Кайрат", костанайский "Тобол" и "О...
Общество
Начале июня текущего года главными специалистами психологами отдела кадровой работы для офицерского составаГУ «СП и АСР» ДЧС Актюбинской области на территории Регионального учебного центра был организован тимбилдинг, сообщает Сity04.kz по пресс релизу ДЧС Актюбинской области. Тимбилдинг — это корпоративные праздники, основанные на командных играх и приключениях, психологических тренингах, обучающих коллектив совместной активной деятельности для достижения...
Общество
Узнать больше о пенсии можно в пятницу, 21 июня, сообщает City04.kz В рамках разъяснительной работы среди населения Актюбинский областной филиал АО «ЕНПФ» 21 июня проводит «День открытых дверей». - Вместе со специалистами ЕНПФ по пенсионным вопросам в этот день вкладчикам окажут информационно-консультационные услуги по широкому спектру вопросов представители государственных органов, общественных и других негосударственных объединений, оказывающих социальны...
Общество
Әлеуметтік желіде сатып алушы "Табыс" коммуналдық базарындағы еттің бағасына арызданып, қызу талқыға түсірген еді. Мәселенің мән жайын анықтау барысында бағаның не үшін қағаздағы бағаға сәйкес келмейтінін анықтадық, деп хабарлайды Сity04.kz. Сәнкібай батыр даңғылында орналасқан "Табыс" коммуналдық базарындағы ет өнімін сатып алушылар тарапынан шағым түскен-ді. Ет өнімін базар сөресінде 1350 тг деген жазумен қойған сатушы бағаны тек әкімшілік үшін қоятындығ...